“Αν εκλείψουν οι μέλισσες, η ανθρωπότητα θα εξαφανιστεί σε τέσσερα χρόνια”: Μύθος ή Αλήθεια;

Σίγουρα έχεις πετύχει αυτή τη διάσημη φράση στο διαδίκτυο, η οποία μάλιστα συχνά αποδίδεται λανθασμένα στον Άλμπερτ Αϊνστάιν (ο οποίος δεν την είπε ποτέ). Η ιδέα ότι η εξαφάνιση των μελισσών θα σήμαινε αυτόματα το τέλος του κόσμου και της ανθρωπότητας μέσα σε λίγα χρόνια είναι ένας επιστημονικός μύθος, ο οποίος όμως κρύβει μέσα του μια πολύ μεγάλη και ανησυχητική αλήθεια.

Ας δούμε τι πραγματικά θα συνέβαινε στον πλανήτη και στη διατροφή μας αν αύριο το πρωί εξαφανίζονταν όλες οι μέλισσες, μέσα από τη ματιά της γεωπονίας και της οικολογίας.

Γιατί ΔΕΝ θα πεθάνουμε της πείνας (Η επιστημονική πραγματικότητα)

Το σενάριο της άμεσης εξαφάνισης του ανθρώπου δεν ισχύει για έναν πολύ απλό λόγο: τα βασικά είδη διατροφής μας δεν βασίζονται στις μέλισσες για την επικονίασή τους.

• Ανεμόφιλα φυτά: Τα δημητριακά που αποτελούν τη βάση της παγκόσμιας διατροφής —όπως το σιτάρι, το ρύζι, το καλαμπόκι, το κριθάρι και η σίκαλη— επικονιάζονται με τη βοήθεια του ανέμου (ανεμόφιλα). Δεν χρειάζονται καθόλου τα έντομα.

• Αυτογονιμοποιούμενα φυτά: Πολλά άλλα φυτά, όπως οι πατάτες, οι γλυκοπατάτες και τα όσπρια, είτε αυτογονιμοποιούνται είτε αναπαράγονται βεγετατικά (χωρίς ανάγκη για εξωτερικό επικονιαστή).

Συνεπώς, σε επίπεδο θερμίδων, η ανθρωπότητα θα είχε ακόμα αρκετή τροφή για να επιβιώσει. Δεν θα ερχόταν το ακαριαίο τέλος μας.

Τι θα συνέβαινε όμως στην πραγματικότητα; (Η καταστροφική αλήθεια)

Αν και δεν θα εξαφανιζόμασταν, η ποιότητα της ζωής μας, η παγκόσμια οικονομία και τα οικοσυστήματα θα δέχονταν ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα.

1. Διατροφική και βιταμινική κρίση

Οι μέλισσες (μαζί με άλλα έντομα) επικονιάζουν περίπου το 75% των καλλιεργούμενων φυτών που χρησιμοποιούνται για την ανθρώπινη διατροφή. Αν και αυτά τα φυτά δεν μας δίνουν τις περισσότερες θερμίδες, μας δίνουν τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία μας.

• Θα χάναμε ή θα γίνονταν πανάκριβα είδη όπως: τα περισσότερα φρούτα (μήλα, φράουλες, ροδάκινα, εσπεριδοειδή), τα λαχανικά (ντομάτες, κολοκύθια, αγγούρια), οι ξηροί καρποί (αμύγδαλα) και ο καφές με τη σοκολάτα.

• Η διατροφή μας θα γινόταν εξαιρετικά μονότονη και θα αντιμετωπίζαμε τεράστια παγκόσμια έλλειψη σε βιταμίνες (όπως η βιταμίνη Α και C) και αντιοξειδωτικά.

2. Οικονομικό κραχ στην αγροτική παραγωγή

Η αξία της επικονίασης από τα έντομα αποτιμάται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως παγκοσμίως. Η ξαφνική απώλειά τους θα οδηγούσε σε κατάρρευση ολόκληρους γεωργικούς κλάδους, εκτοξεύοντας τις τιμές των τροφίμων στα ύψη και προκαλώντας πρωτοφανή οικονομική κρίση, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.

3. Οικολογικό ντόμινο (Collapse of Ecosystems)

Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο κομμάτι. Οι μέλισσες δεν επικονιάζουν μόνο τα δικά μας τρόφιμα, αλλά και χιλιάδες είδη άγριων φυτών.

• Χωρίς αναπαραγωγή των φυτών αυτών, τα δάση και οι λιβάδεις εκτάσεις θα άρχιζαν να συρρικνώνονται.

• Πολλά φυτοφάγα ζώα και πουλιά που τρέφονται με τους καρπούς ή τους σπόρους αυτών των φυτών θα εξαφανίζονταν, συμπαρασύροντας και τους δικούς τους θηρευτές.

• Η βιοποικιλότητα του πλανήτη θα κατέρρεε σαν πύργος από τραπουλόχαρτα.

Η δική μας ματιά: Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η «μελισσοκομική» μέλισσα

Κατά τη γνώμη μας, ως μελλοντικοί επιστήμονες, πρέπει να κοιτάμε τη μεγάλη εικόνα.

Όταν ο κόσμος ανησυχεί για τις μέλισσες, συνήθως σκέφτεται την οικόσιτη μέλισσα (Apis mellifera). Όμως, η Apis mellifera είναι σαν τα «κοτόπουλα» των εντόμων, την εκτρέφουμε εμείς. Το πραγματικό, τεράστιο πρόβλημα είναι η απώλεια των άγριων, μοναχικών μελισσών και των άλλων άγριων επικονιαστών (όπως οι βομβίνοι). Αυτά τα είδη απειλούνται άμεσα από τη χρήση φυτοφαρμάκων, τη μονοκαλλιέργεια και την απώλεια των βιοτόπων τους.

Η εξαφάνιση των μελισσών δεν θα εξαφάνιζε τον άνθρωπο μέσα σε 4 χρόνια, αλλά θα δημιουργούσε έναν κόσμο πολύ πιο φτωχό, με τεράστια επισιτιστική ανασφάλεια και κατεστραμμένα οικοσυστήματα. Είναι ένα σενάριο που η βιοτεχνολογία και η βιώσιμη γεωργία πρέπει να αποτρέψουν πάση θυσία.

Μαρίνα Ροπόδη